داور مرضی الطرفین

مجموعه ناگفته ها و ناشنیده ها

مهندس رمضان کریمیان مدرس و کارشناس رسمی دادگستری

مبحث دوم : مباحث ماهوی و کاربردی در داوری

قسمت دوم : داور مرضی الطرفین

 اگرچه داور منتخب یکی از طرفین دعوا  ،  لزوما  می بایستی به رضای  هر دو طرف توجه کند. و ادله هر طرفین را  در  رای خود ملحوظ  نظرقرار دهد  و از جانبداری  بپرهیزد و انتخاب خود را  از یکطرف دعوا ؛ دلیل خدمتگذای و وکالت  به او تلقی ننماید . و به  نفس و ذات داوری که صدور حکم به بررسی تخصصی  متضمن عدالت و انصاف است  توجه کند، لیکن با این وصف ،  داور منتخب یکطرف مصداق داور مرضی الطرفین  نیست.  اعتبار لفظ مرضی الطرفین  نه فقط در ماهیت ، بلکه در شکل هست.  داور منتخب  یکطرف به اعتبار تکلیفی که  در تحصیل رضای طرفین  دارد  ، داوری میکند.  در اینجا اعتبار رضا ، اعتبار ماهوی است. اما داور مرضی الطرفین  نه فقط به جهت تحصیل رضا ، بلکه  به اعتبارِ انتخاب از دو طرف دعوا  داوری میکند . به همین سبب است که لفظ مرضی الطرفین  به او اطلاق میشود. بنابراین ،  اینکه  برخی گفته اند ،  داور منتخب نیز در دایره شمول مرضی الطرفین قرار میگیرد ، عملا قائل به تفکیک  و تمیز ماهوی و شکلی نشده اند .  اکنون که داور مرضی الطرفین از داور منتخب تمیز داده شد . میخواهیم  سه مقوله را در خصوص داور مرضی الطرفین طرح  نموده و پاسخ دهیم.

الف- اگر متداعیین در قرارداد،  شرط داوری داشته باشند . اما در انتخاب داور مرضی الطرفین توافق ننمایند. و دعوای خود را در  دادگاه صالحه طرح کنند. سئوال نخست این است که دادگاه چه اقدامی خواهد کرد؟  پاسخ این است که دادگاه قطعا به موجب بقای اعتبار شرط داوری،  قرار عدم استماع دعوا صادر خواهد کرد. و اصحاب دعوا را مکلف به رسیدگی دعوا از طریق داوری خواهند نمود. در اینصورت متداعیین می بایستی به استناد ماده ۴۶۰ قانون آیین دادرسی  انتخاب داور مرضی الطرفین را از دادگاه بخواهند. بعبارتی پس از صدور قرار عدم استماع دعوا ، یکی از دو طرف دعوا می بایستی به خواسته تعیین داور به طرفیت طرف دیگر ، دادخواستی ثبت کند . واضح است اگر هیچیک از دو طرف مبادرت به ثبت این دادخواست ننمایند و در انتخاب مرضی الطرفین هم تفاهم ننمایند به منزله ختم دعوا خواهد بود. لذا ناگفته پیدااست که در صورت بقای دعوا ،  حتما یکی از دو طرف،  دادخواست مذکور را ثبت خواهد کرد. و به تبع آن نیز دادگاه مبادرت به تعیین داور و ابلاغ به متداعیین خواهد نمود. این داور در حکم مرضی الطرفین خود بود.

ب-اگر متداعیین در قرارداد تفاهم کرده باشند که هریک داور منتخب خود را  به دیگری معرفی کند. اما  پس از بروز اختلاف صرفا یکی از دو طرف ،  داور  منتخب خود را معرفی کرده و طرف دیگر  امتناع نماید. در اینصورت طرفی که مبادرت به معرفی داور کرده ، میتواند الزام طرف دیگر را به تعیین و معرفی داور  از دادگاه صالحه بخواهد. دادگاه حکم به الزام طرف مستنکف به معرفی داور صادر خواهد کرد. چنانچه  طرف مستنکف پس از صدور حکم ، همچنان  از معرفی داور استنکاف نماید. و از دادگاه  نیز مستندا به ماده ۴۶۰ ق.آ.د.م تقاضای  معرفی داور مرضی الطرفین  ننماید ، در اینصورت حسب قاعده فقهی و حقوقی “اقدام”  رای داور  منتخب  طرف مقابل خود را پذیرفته است.

ج- اگر متداعیین داورهای منتخب خود را به یکدیگر معرفی کرده باشند. اما داورها در صدور رای نتوانند توافق کنند و همچنین نتوانند  به داوری داور مرضی الطرفین بین خود تراضی کننند. و اصحاب دعوا نیز نتوانند و یا نخواهند ، داور مشترک ضم داورهای منتخب خود نمایند. در چنین وضعیتی تکلیف طرفین دعوا چه خواهد شد  ؟ آیا دعوا قابل طرح در دادگاه خواهد بود یا نه ؟ آیا تعیین داور مرضی الطرفین توسط دادگاه مقدور خواهد بود و یا نه ؟ در پاسخ عرض میکنم ، اگرچه دیده شده است که برخی از دادگاههای عمومی حقوقی  مبادرت به تعیین و معرفی داور مرضی الطرفین کرده اند. و برخی از اساتید و حقوقدانان نیز  این صلاحیت را پسندیده اند. لیکن بنده به دلایل ذیل عرض میکنم در  چنین وضعیتی قهرا شرط داوری زایل است و رسیدگی به دعوا در صلاحیت دادگاه قرار میگیرد. و تعیین داور مرضی الطرفین توسط  دادگاه ، در تعارض آشکار با قواعد آمره  واقع میشود.  دلیل این است که صرفا  این طرفین دعوا هستند که در دادگاه سمت قانونی دارند.  لذا دادگاه نمیتواند مبادرت به تعیین داوری نماید که خارج از تکلیف  متداعیین و داخل در تکلیف داورهای منتخب بوده است. دادگاه نمیتواند و نباید به حل اختلاف  بین داورهای منتخب که نه خواهان هستند و نه خوانده . رسیدگی کند .بنابراین اختلاف دو داور  در تراضی داور سوم نمیتواند ، موضوع رسیدگی دعوایی گردد که از طرف اصحاب دعوا  اقامه شده است.  در مانحنه فیه در چنین حالتی شرط داوری ممتنع و باطل خواهد شد و دادگاه  ، صالح به رسیدگی به دعوا خواهد گردید.   والسلام علی من التبع الهدی

 

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *