شرط ضمنی در قراردادها

قبل از ورود به  اصل موضوع  لازم است که  تعرف مختصر و مفیدی از عرف  ارائه نمایم. همچنان که همگی میدانیم عرف عقیده  و هنجاری است اجتماعی که در میان مردم  یک جامعه پذیرفته شده و داوطلبانه به آن عمل میگردد. اعتبار عرف بر پیروی آن از  بناء عقلاء و تعلیمات مسلم دینی و اخلاق حسنه است. رعایت عقاید عرفی به خودی خود الزام آور نیستند  و به همین سبب ناهنجاری های اجتماعی  فارغ از شکستن حریم قانون،  غالبا از طریق شکستن عرف  حاصل میشوند. باورهای عرفی مبتنی بر بناء عقلاء ،  زمینه ساز قوانین موضوعه  و موجد مشروعیت و اعتبار قوانین هستند. قانونگذار  نیز در وضع قانون ، غالبا در پی الزام آورکردن عرف مسلم بوده است. اکنون به اعتبار عرف به اصل موضوع می پردازم  : یکی از قواعد فقهی که عرف را شرط ضمنی قراردادها تلقی کرده  قاعده “المعروف عرفا کالمشروط شرطا” می باشد.  ملاحظه میکنیم که در این قاعده ، عرف همانند شرطی است که در قراردادها ذکر شده است. مثلا در قرارداد فروش اتومبیل برخی ملزومات مانند ضبط و لاستیک اضافی و جک و……. داخل در فروشند . و یا مستاجری که مبلغی در وجه موجر پرداخت میکند . لیکن رسید موجر، حکایتی در باب مبلغ آن ندارد . به موجب عرف  ، حکایت آن رسید  ، تحصیل رضایت مستاجر از  موجر  و یا پرداخت اجاره بهاء است. بنابراین در مثال اول ، حق خریدار بر اقلام مذکور و در مثال دوم ، حکایت رسید ماخوذه مستاجر،   به واسطه وجود شرط ضمنی عرفی ثابت و استنتاج میشوند. بنابراین در قراردادها و عقود باید عرف را بعنوان شروط ضمنی تلقی کنیم. در قانون مدنی از لفظ عرف و یا مترادف لفظ عرف بکرات استفاده شده و آنرا شرط ضمنی قراردادها تلقی کرده است که برخی از آنها ذیلا آورده میشوند.:

ماده ۶۸ : هرچیزی که تبعا یا برحسب عرف و عادت جزء یا از توابع و متعلقات عین موقوفه، محسوب میشوند. داخل در وقف است.

ماده ۱۳۲ : کسی نمیتواند در ملک خود تصرفی کند که مستلزم تضرر همسایه شود مگر تصرفی که به قدر متعارف و برای رفع حاجت یا رفع ضرر از خود باشد.

ماده ۲۲۰ : عقود نه فقط متعاملین را به اجرای آن چیزی که در آن تصریح شده ، ملزم مینماید بلکه به نتایجی که به موجب عرف و عادت  نیزحاصل میشود ملزم مینماید.

ماده ۲۲۱ : اگر کسی تعهد به امری نماید .در صورت تخلف مسئول خسارت است. مشروط بر آنکه خسارت تصریح شده باشد. و یا تعهد به خسارت عرفا به منزله تصریح باشد.

ماده ۲۲۵ : متعارف بودن امری در عرف  و عادت بطوریکه عقد بدون تصریح هم منصرف به آن باشد به منزله ذکر در عقد است.

ماده ۳۳۶: هرگاه کسی بر حسب امر دیگری اقدام به عملی نماید که عرفا برای آن عمل اجرتی بوده باشد. عامل ؛ مستحق اجرت عمل خواهد بود.

ماده ۳۴۴:اگر در عقد بیع شرطی ذکر نشده یا برای تسلیم مبیع یا تادیه قیمت موعدی معین نشده باشد بیع قطعی و ثمن حال است. مگر آنکه بر حسب عرف و عادت محل یا عرف و عادت تجارت در معاملات تجارتی وجود شرط یا موعدی معهود باشد. اگرچه در قرارداد بیع ذکر نشده باشد.

ماده ۳۵۶: هرچیزی که برحسب عرف و عادت جزء یا از توابع مبیع شمرده شود یا از قرائن دلالت بر دخول آن در مبیع نماید داخل در مبیع و متعلق به مشتری است.اگرچه در عقد صریحا ذکر نشده باشد و اگرچه متعاملین جاهل برعرف باشند.

ماده ۳۶۹: تسلیم به اختلاف مبیع به کیفیات مختلفه است. و باید به نحوی باشد که عرفا آنرا تسلیم گویند.

ماده ۴۲۶ : تشخیص عیب برحسب عرف و عادت میشود. بنابراین ممکن است برحسب ازمنه و امکنه مختلف باشد.

ماده ۴۸۶ : تعمیرات و کلیه مخارجی که در عین مستاجره برای امکان انتفاع از آن لازم است به عهده مالک است مگر آنکه شرط خلاف شده یا عرف یلد خلاف آن جاری باشد.

ماده ۵۴۹: حصه های مزبور در ماده فوق باید در عقد مضاربه معین شود مگر آنکه در عرف منجزا معلوم بوه و سکوت در عقد منصرف به آن گردد.

ماده ۵۵۵: مضارب باید اعمالی را که برای نوع تجارت متعارف و معمول بلد و زمان است به جا آورد.

ماده ۶۳۲: کاروان سرادار و صاحب مهمانخانه و حمام و امثال آنها نسبت به اشیاء و اسباب و البسه واردین وقتی مسئول است  که اشیاء و اسباب یا البسه نزد آنها ایداع شده باشد. و یا اینکه طبق عرف بلد در حکم ایداع باشد.

ماده ۶۷۶ :حق الوکاله وکیل تابع قرارداد بین طرفین خواهد بود.و اگر نسبت به حق الوکاله یا مقدار آن قرارداد نباشد تابع عرف و عادت است و اگر عادت مسلمی نباشد وکیل مستحق اجرت المثل است.

ماده ۱۰۲۰ : مواردی  در این ماده  تصریح و احصاء شده اند که عادتا شخص غایب زنده فرض نمیشود.

بیش از هفتاد مورد استفاده از لفظ عرف و یا مترادف آن که در قانون مدنی آمده ، صرفا به منظور تقویت این نظریه  است که عرف را باید شرط ضمنی قراردادها تلقی کنیم  و سکوت قرارداد و عدم تصریح آنرا دلیل بیحقی یکی از دو طرف قرارداد محسوب ننماییم. والسلام علی من التبع الهدی

 

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *