ایا عقد نکاح طبق قوانین سکولار به نفع زنان است یا طبق احکام فقه امامیه

 

مقدمه : احکام زوجیت در فقه امامیه  مبتنی بر اخلاق و ارتقاء  عشق و ایثار  و فداکاری فی مابین اعضاء خانواده  است . بعبارتی قواعد در فقه امامیه طوری وضع  و جمع شده اند  که  این نتیجه  از آن حاصل گردد. اینکه قوانین چگونه  عمل میگردد  موثر در تحلیل حاضر نیست. بلکه تحلیلِ قواعدِ واضعه ، مرادِ اینجانب است. در نتیجه  وابستگی اخلاقی و فداکاری در خانواده “اصل “و رابطه اقتصادی  فی مابین زوجین ، فرع بر اصل است .لیکن در نظام سکولار  این قاعده معکوس است . بعبارتی رابطه اقتصادی فی مابین زوجین  “اصل”  و اهداف برشمرده ، فرع بر آن است. با وصف مذکور و علیرغم لحاظ اصلِ مادی در نظام سکولار ،  محاسباتِ  ذیل  نشان میدهد ، وضعیت مادی و دارایی زوجه در نظام اسلامی هنگامیکه درآمد زوج مطابق اکثریت جامعه باشد بالاتر و مطلوبتر از نظام سکولار است.

پاسخ پرسشهای مذکور :  منشاء دوبرابری ارث مردان نسبت به زنان را باید در تعهدات و الزامات ناشی از عقد نکاح یافت. عقد نکاح که یکی از عقود معین است در احکام فقه امامیه تشریع شده  و مانند سایر عقود ، مثل عقد بیع و عقد شرکت و …….  دارای احکام و مبانی خاص خود است. در این نوع عقد ، فارغ از تکالیف شرعی ، حداقلی از تعهدات مالی برای هریک از زوجین،  مورد حکم  شارع مقدس قرار گرفته است.  بنابراین بیش از حداقل را باید  درحکمِ بذلِ مال، تلقی نمود . منشاء  بذلِ مال نیز بر همان اصلی قائم است که در مقدمه  به آن پرداخته شد. بعبارتی تعهداتِ  جاریه زوج،  که تحت عنوان نفقه تعریف شده  از آن جهت “مصداق حداقل” است که ، که کمتر از آن، متضمن تعزیر  و قابل تعمیم باشد.  بنابراین  زائد بر نفقه واجبه،  نه بر اساس “الزام ” بلکه بر اساس  ” عشق و ایثار و اخلاق حسنه” حاصل میگردد . در اینجا ؛  صرفا آن بخش از تعهدات مالی ” مصداق حداقل ”  را  که مورد حکم شارع مقدس قرار گرفته مورد ارزیابی و تجزیه و تحلیل قرارمیدهیم : بدوا پارامترهایی که در معادلات ریاضی  به شرح آتی مورد استفاده قرار خواهند گرفت ذیلا تشریح مینماییم: دارایی را برای یک دوره زندگی مشترک مثلا برای ۲۵ سال محاسبه کرده ایم .

a b b1 b2 b3 r e ۲e
در آمد زوج در آمد زوجه مهریه اجرت المثل زوجه جهیزیه نفقه ارث زوجه ارث زوج از میراث

اکنون با لحاظ مبانی و احکام  عقدِ نکاح شرعی ، روابط حقوقی و معادلات ذیل را مینویسیم:

 ۵:(a+b+2e-r)×۰٫۵  ۴: ۲e+a-b1-r  ۳: ۲e+a-b1-b2-r  ۲: e+b1+b-b3  ۱: e+b1+b2-b3
دارایی  هر یک از زوجین در نظام سکولار دارایی زوج با زوجه شاغل دارایی زوج بازوجه خانه دار دارایی زوجه شاغل دارایی زوجه خانه دار

مثال عددی به میلیون تومان:

a b b1 b2 b3 r e ۲e
۹۰۰ ۴۰۰ ۱۰۰ ۷۵ ۵۰ ۷۵۰ ۱۵۰ ۳۰۰

با استفاده  از  معادلات ۱ تا ۵ خواهیم داشت :

دارایی  زوجه خانه دار =۲۷۵  ؛ دارایی زوج  با زوجه خانه دار =۲۷۵  ؛ دارایی زوجه شاغل =۵۰۰   ؛ دارایی زوج با زوجه شاغل =۳۵۰  ؛ دارایی هریک از زوجین درنظام سکولار=۴۲۵

تشریح  مبانی معادلات :

معادلات دارایی با رعایت قواعد آمره فقهی و مبانی عقد نکاح تنظیم شده اند.  مثلا در فرمول ۱ دارایی زوجه خانه دار  ناشی از وصول مهریه ،   نفقه ،  اجرت المثل  و  میراث است . به کسر جهیزیه ای که تکلیف شرعی او بوده است.   در فرمول  ۲ دارایی زوجه شاغل، ناشی از اخذ مهریه ، نفقه ،  و میراث   و درآمد کاری  او است به کسر جهیزیه  و بدون لحاظ اجرت المثل  .  در فرمول ۳ دارایی مرد  با همسر خانه دار ، ناشی از در آمد کاری او  و میراث  است.  به کسر مهریه  ،  نفقه و اجرت المثل  . در فرمول ۴ دارایی مرد با همسر شاغل ناشی از در آمد کاری او و میراث است به کسر مهریه و نفقه . در فرمول ۵ دارایی مرد  یا زن در نظام سکولار برابر است با نیمی از مجموع درآمدهای کاری  و نیمی از مجموع نصیب آنها از میراث  به کسر هزینه های جاریه زندگی مشترک. ضمنا مثالهای عددی نیز به گونه ای انتخاب شده اند که  اولا درجهت غبطه زوجه باشد، ثانیا متناسب  با عرف باشد ، ثالثا دلالت بر تعلق زوج به قشر کارگر و کارمند و طبقه متوسط  جامعه  باشد. با معیارهای  مذکور  ، در آمد ماهیانه مرد ۳ میلیون تومان و  در آمد زن شاغل ۵/۱ میلیون تومان  و مهریه ۱۵۰ میلیون تومان و اجرت المثل زن خانه دار ماهیانه ۲۵۰۰۰۰ تومان  و جهیزیه ۵۰ میلیون تومان و هزینه های جاریه واجبه،  ماهیانه ۵/۲ میلیون تومان در نظرگرفته شده است.  اگرچه درآمد زن شاغل  وقتیکه  درآمد مرد شاغل ۳ میلیون تومان  باشد بیش از ۵/۱ میلیون  است و مهریه نیز عموما بیش از ۱۵۰ میلیون تومان است. لیکن برای اینکه دارایی زن در پایان دوره زندگی مشترک ، نامعقول جلوه نکند ، ارقام پایینتری در نظر گرفته شده اند. و همچنین نصیب زن از میراث در طول یک دوره  زندگی مشترک ۱۵۰ میلیون تومان و نصیب مرد از میراث۳۰۰ میلیون تومان فرض شده است.

تجزیه و تحلیل نتایج :

ملاحظه میگردد زوجی که کارگر و کارمند و قشر متوسط جامعه است،  وقتی زن خانه دار،  اختیار نموده ، در پایان دوره زندگی،  دارایی او منتج به ۲۷۵ میلیون تومان است و دارایی زوجه نیز به همین میزان است.  این تعادل صرفا با فرض دو برابری ارث مرد نسبت به زن حاصل شده است!!. از سوی دیگر ملاحظه میگردد ، وقتی مرد،  همسر شاغل دارد، علیرغم دو برابری ارث ،  دارایی او ۳۵۰ میلیون تومان و دارایی زوجه ۵۰۰ میلیون تومان است در حالیکه دارایی زوج و زوجه درنظام سکولار ۴۲۵ میلیون تومان است. بنابراین  به وضوح روشن است ،در مقابل ارثیه دو برابری مرد ، در حالتیکه زوجه خانه دار است،  دارایی زوجین با هم برابرند. و در حالتیکه زوجه شاغل است ، دو برابری ارث هم نتوانسته تعادل دو کفه ترازوی عدالت را بر قرارکند.  جالب است که دارایی زوجه در این وضعیت از زن شاغل مبتنی بر نظام سکولار هم بیشتر است. اما این تعادل زمانی برهم خورده و معکوس میشود  که زوج جزء قشر ۱۰% جامعه باشد که از میزان در آمد فوق العاده بالا برخوردار و ثروتمند باشد . مثلا اگر درآمد ماهیانه ۳ میلیون تومان مرد را ۵۰ میلیون تومان در فرمولهای فوق وارد کنیم . در انتها دارایی زن درمقابل دارایی مرد،  ناچیز میگردد. واقعیت این است که مبنای قانون اسلامی و بطور عام دایره شمول هر قانونی اکثریت قریب به اتفاق جامعه است. نتیجه گیری نهایی این است که مرد  با در آمد متعارف کارگری و کارمندی در نظام اسلامی با وصف آنکه ارث دو برابری دارد ، به دلیل تعهدات مالی زیادی که بر او بار شده  در پایان دوره زندگی دارایی کمتری از زوجه خانه دار دارد.  بالاخص وقتیکه زوجه شاغل باشد  . و دارایی زوجه شاغل در نظام اسلامی با وصف آنکه  سهم او از میراث ، نصف زوج است ،  نه تنها از زوج ، بلکه  از زوجه شاغل در نظام سکولار هم بیشتر است و این تعادل فقط در وضعیتی که شوهر جزء قشر ثروتمند جامعه باشد به زیان زوجه اسلامی  برهم میخورد . والسلام علی من التبع الهدی